Zorgeloos naar de kleuterschool. Samen werk maken van een warme overgang

Door Nele Buyl, themawerker onderwijs Vierdewereldgroep Mensen voor Mensen - Aalst en Caroline Boudry, Medewerker VBJK

Korte omschrijving

De eerste dag in de kleuterschool… een ‘grote’ dag voor àlle kinderen. En toch zijn er verschillen. Wat als dit de eerste keer is dat mama haar kind bij ‘een vreemde’ achterlaat? Wat als je zelf negatieve schoolervaringen gehad hebt? Wat als je de taal niet spreekt? Wat als je bang bent voor de kosten die de school zal meebrengen? In deze sessie denken we samen na over hoe we kunnen zorgen voor een warme overgang naar de kleuterschool voor ALLE kinderen, maar met extra aandacht voor kwetsbare kinderen. Hierbij bekijken we wat een samenwerking tussen een school, kinderdagverblijf en andere sociale partners kan betekenen.

Vierdewereldgroep Mensen voor Mensen is een vereniging waar armen het woord nemen die strijdt voor gelijke rechten van mensen in armoede en een solidaire samenleving.

VBJK is een centrum voor Vernieuwing in de Basisvoorzieningen voor Jonge Kinderen. Via internationale en lokale projecten, onderzoek en beleidsadvies werkt VBJK steevast samen met het werkveld aan kwaliteit en vernieuwing, zodat er voor kinderen en gezinnen altijd en overal goede basisvoorzieningen zijn.

Doelgroep

Onderwijs, kinderdagverblijf en andere sociale partners.

Link met congresthema

Van thuis naar kinderopvang, van kinderopvang of thuis naar de kleuterklas, van het kleuter- naar het lager onderwijs: kinderen worden regelmatig geconfronteerd met overgangsmomenten. ‘Geconfronteerd’, omdat die overgangen abrupt kunnen zijn en voor veel emotionele onrust en stress kunnen zorgen bij de kinderen, hun ouders, kinderbegeleiders en kleuteronderwijzers. Vlaanderen kent immers een split system: we vangen kinderen tussen 0 en 2,5 à 3 jaar op in een heel andere context dan erna.

In dat gesplitste systeem lijkt het alsof kinderopvang meer gefocust is op zorg, en kleuteronderwijs op leren. Hoewel heel wat leraren en kinderbegeleiders zorg en leren als onafscheidelijk zien, tonen praktijk en schoolbeleid dat we zorg eerder beschouwen als een hinderpaal voor leren. Met als neveneffect dat we (emotionele, sociale en fysieke) zorg-vragen van ouders onvoldoende horen, en dat die onderbelicht en soms onzichtbaar blijven.

Zo maken ouders zich ‘zorgen over de zorg’ die hun instappende kleuters al dan niet krijgen. Is er voldoende toezicht op de speelplaats zodat de kleintjes niet omver worden gelopen? Zal hun kind vriendjes hebben en niet uitgesloten worden? Kan hun kind uitrusten of slapen als het moe is? Zorgt de school ervoor dat hun kind rustig de boterhammen kan opeten? Vegen ze de poepjes wel goed schoon?

Ondertussen pakken tal van goede praktijken die uitdagingen ten gronde aan. Acht proeftuinen (Aalst, Antwerpen – Kievit, Antwerpen – Kiel, Brussel, Gent, Oostende, Mechelen/Willebroek, Menen) – die bestaan uit kleuterscholen, voorschoolse voorzieningen en externe partners – waren ingestapt in het AMIF-project ‘kleuterparticipatie via ouderbetrokkenheid’ of het Erasmus+ project START. Zij hebben twee jaar geëxperimenteerd met nieuwe vormen en acties rond een goede ouder-schoolsamenwerking in de transitie naar de kleuterschool. De publicatie ’Warm, welkom en wederkerig’ en de Vlaamse START case studie zijn de eindproducten van beide projecten.

VBJK begeleidde deze projecten en de Vierdewereldgroep was een belangrijke partner in het START project.

Bij de proeftuinen groeide de samenwerking tussen alle actoren, enerzijds de welzijnssector (kinderopvang en preventieve gezinsondersteuning: Huizen van het Kind, Inloopteams, Kind en Gezin, Vierdewereldgroep, buurtwerk) en anderzijds de kleuter- of basisscholen. Er zijn dus verbindingen tussen de welzijnsorganisaties en scholen opgezet en versterkt. In deze sessie bekijken we wat een partner zoals huis van het kind potentieel zo kunnen betekenen om warme en inclusieve transities te creëren voor een diversiteit van kinderen en ouders. Hiervoor zoomen we in op de proeftuin die in Aalst ontwikkeld werd voor het START project.

Bovendien merken we in de Vierdewereldgroep Mensen voor Mensen dagelijks de impact die de gekwetste binnenkant heeft op het leven van gezinnen in armoede. Weinig zelfvertrouwen, een laag zelfbeeld, wantrouwen, gevoel van uitsluiting,… heeft impact op het leven van elke dag. Hoe bouw je vertrouwen op met de school van je kind als je al zoveel keren met je kop tegen de muur gelopen bent? Wat doet het met een kleuter om al op die jonge leeftijd het gevoel te krijgen dat je er niet bij hoort, dat je ‘anders’ bent, omdat je weer niet wordt uitgenodigd op een verjaardagsfeestje, omdat je gepest wordt, omdat jij geen pannenkoek krijgt omdat je mama de schoolrekening niet betaald heeft… Om die armoedespiraal te doorbreken, is werken aan welbevinden vanaf een heel jonge leeftijd essentieel! Want het feit dat je in een arm gezin geboren wordt, maakt van jou geen ‘minder mens’. Alle kinderen hebben gelijke rechten en verdienen evenveel kansen.

Hoe inspireert jouw bijdrage de collega's?

Door duurzame samenwerkingen tussen onderwijs en welzijnspartners (preventieve gezinsondersteuning en kinderopvang) op te zetten, kunnen we de negatieve effecten van het traditionele Vlaams gesplitst systeem tussen kinderopvang/welzijn en kleuteronderwijs counteren. Hierdoor verhoogt het welbevinden van een diversiteit van kinderen en ouders aanzienlijk. Ook medewerkers in kinderopvang en onderwijs voelen zich meer ondersteund om een gepast antwoord te bieden op de zorg en leernoden van jonge kinderen en hun ouders, en zeker voor kinderen die in maatschappelijk kwetsbare condities leven.

Verslag

In een transitieruimte praten over transitie, dat kon geen toeval zijn.
Caroline en Nele wisten de aandacht vast te houden van een enthousiast publiek, dat leergierig luisterde naar hun verhaal over de concrete praktijk in Aalst.
Sterk in het verhaal is hoe het proces met vallen en opstaan tot stand is gekomen. Het gaat over een ‘gewone’ school, die in een buurt met een hoge SES ligt (80%), die weinig ouders bereikt en ouders tot aan de gele streep toelaat, die reflecteert, groeit en evolueert naar een school waar kinderen en ouders elke ochtend hartelijk ontvangen worden in de klas.

Enkele treffende woorden beschrijven het succes van het proces dat is gelopen:  

participatie – inclusief werken – wijkgericht werken – van probleem naar partnerschap

kantelmoment bij leerkrachten en anderen als men zich bewust wordt van de diverse perspectieven naast elkaar

samenwerking met mensen voor mensen (4e wereldorganisatie)

belang van procesbegeleiding in de ondersteuning van de reflectie

Met als kers op de taart 2 citaten:

  • m.b.t. impact: “Kwetsbare mensen die spreken over ‘onze school’, dat is hartverwarmend.” Dan weet je dat de betrokkenheid goed zit.
     
  • m.b.t. temporiseren, zowel voor ouders, leerkrachten, kinderen, kinderopvang,… : “Gras groeit niet sneller door er aan te trekken”.

 

Contact

Naam: VBJK Raas Van Gaverestraat 67 A, Gent-9000
Website: https://vbjk.be
Mail: caroline.boudry@vbjk.be
Tel: 09 232 47 35

Naam: Vierdewereldgroep Mensen voor Mensen - Sint Annalaan 41/02  9300 Aalst
Website: www.vierdewereldgroepaalst.be
Mail: nele@vierdewereldgroepaalst.be
Tel: 053 78 36 60

Thematafel

vbjk
mensen voor mensen

Inspiratie

Over de streep: film over Guust, Noë en Anna-Lisa die voor het eerst naar school gaan (Peleman & Boudry, 2017).

De ervaringen van de proeftuin in Aalst van het Erasmus+ Start project kun je raadplegen in ons documentatiecentrum.

Boek warm en welkom VBJK

Warm, welkom en wederkerig. Naar een goede ouder-schoolsamenwerking’. Dat inspiratieboek voor kleuteronderwijs is het eindproduct van het AMIF-project rond kleuterparticipatie, dat werd begeleid door VBJK (vbjk.be), Steunpunt Diversiteit en Leren (steunpuntdiversiteitenleren.be) en de Vakgroep Sociaal Werk en Sociale Pedagogiek (ugent.be/pp/swsp). Het staat boordevol praktijkvoorbeelden uit zeven Vlaamse proeftuinen, die bestaan uit kleuterscholen, voorschoolse voorzieningen en externe partners. Zij experimenteerden met nieuwe vormen van een goede ouder-schoolsamenwerking.