Wortelen in nieuwe aarde: Een vertelspel voor kinderen na de vlucht

Door Kaat Van Acker, docent en praktijkonderzoeker sociaal werk, Odisee hogeschool

De tekst van het spel werd ontwikkeld door Claire Wiewauters en Kaat Van Acker. De illustraties zijn van de hand van Marie Van Praag en we werkten nauw samen met Studio Sesam.

Korte omschrijving

Het vertelspel 'Wortelen in nieuwe aarde' vertelt het verhaal van een boom die vlucht. Het verhaal en de dertig bijhorende illustraties symboliseren wat het betekent om uit het thuisland te vertrekken en te wortelen in nieuwe aarde. Het vertelspel is in de eerste plaats ontwikkeld voor kinderen en gezinnen met een vluchtervaring maar kan bij uitbreiding ook ingezet worden bij kinderen en gezinnen met migratie-achtergrond. Met dit vertelspel zoeken we samen met kinderen hoe ze erin slagen om veerkrachtig te zijn tijdens deze kwetsbare periode van hun leven.

Doelgroep

Voor wie wil werken met vluchtelingengezinnen.

Link met congresthema

Het vertelspel is ontstaan binnen een breder onderzoek naar veerkracht ondersteunen bij gezinnen na de vlucht. Binnen dit onderzoek spraken we met gezinnen uit Syrië, Irak en Afghanistan die naar ons land gevlucht zijn.

Het vertelspel erkent de moeilijke ervaringen maar maakt ook de veerkracht van kinderen zichtbaar. De boom vertrekt uit zijn land en moet na een lange, moeilijke tocht wortelen in nieuwe aarde. Dit is een metafoor voor de moeilijkheden waarmee kinderen en gezinnen op de vlucht te maken krijgen. De boom is en blijft dapper, ondanks alle kwetsuren. Hij maakt gebruik van zijn wortels binnen het groter wortelnetwerk. Hij krijgt ook hulp van paddenstoelen, bomen en planten en dieren uit het bos.

De metafoor van de boom nodigt uit om te vertellen over de eigen kwetsbaarheid en veerkracht en over die in het gezin. De begeleider erkent de moeilijke ervaringen maar geeft ook aandacht aan veerkrachtige handelingen, plaatsen en personen. Het gaat niet enkel over: “Wat deed je?” “Wie heeft je gesteund?” “Bij wie heb je hulp en troost gevonden?” Het kind is veel meer dan een slachtoffer. Naast negatieve ervaringen kan ook de inzet van het kind en de omgeving op de voorgrond treden.

Hoe inspireert jouw bijdrage de collega's?

Het spel is erg aantrekkelijk met de dertig prachtige illustraties van de hand van Marie Van Praag. Het verhaal van de boom nodigt uit om op een laagdrempelige en veerkrachtgerichte manier te praten over moeilijke ervaringen.

Verslag

Kaat van Acker is docent en praktijkonderzoeker sociaal werk in de Odisee Hogeschool. Zij liet ons kennismaken met: Wortelen in nieuwe aarde: een vertelspel voor kinderen na de vlucht. 

Structuur 

Eerst vertelde ze over het onderzoek waaruit de methodiek is ontstaan. Vervolgens legde zij de methodiek zelf uit. Zij had een aantal dozen mee zodat de deelnemers ook met het materiaal konden kennismaken. Daarna kon iedereen oefenen met de methodiek (ongeveer 20 min).  Vervolgens gaf zij kort nog wat meer uitleg over mogelijke toepassingen en was er ruimte voor vragen en uitwisseling. 

Ontstaan van de methodiek 

Resultaat van wetenschappelijk onderzoek bij vluchtelingengezinnen: hoe veerkracht versterken bij gezinnen in de eerste drie jaar na aankomst. Veerkrachtig in, door en naast uw kwetsbaarheid. Uiten van kwetsbaarheid = teken van veerkracht.  Onderzoek bestond uit interviews met 17 gezinnen en de omringende hulpverleners. 

Het is een methodiek om met kinderen te praten over veerkracht en kwetsbaarheid voor, tijdens en na de vlucht.  Een boom is daarbij metafoor om op veerkrachtversterkende manier te praten: wortel, stam, takken, bladeren …  hebben allemaal een specifieke betekenis. Kinderen gingen in interactie met het verhaal van de bomen en ze vonden het verhaal te positief. Daardoor werd het verhaal in stukjes opgedeeld en werden er negatiever stukken geïntegreerd. Minpunt: Verhaal is nu nog zeer talig.  

Er zijn zes verschillende fasen in het verhaal. Er waren ook kinderen die niks aanraakten van kwetsbaarheid. Dat was steeds erg verschillend. Er werden amper tolken gebruikt.  

 

Verloop van de sessie: 

Oefenen per twee. Rol Hulpverlener en client.  Aarzelend begin. Maar heel duidelijk gekomen tot geanimeerd gesprek in elk groepje. Prenten ook bruikbaar voor volwassenen omdat tekeningen niet kinderachtig zijn. Tekeningen worden zeer goed onthaald, ook echt mooi en inspirerend. Ook bruikbaar voor mamagroepen. Heel interessante koppeling symboliek bomen en ervaringen mensen. 

Uitwisseling. Deelnemers zijn heel enthousiast over het verhalenspel, vinden het zeer bruikbaar bv zelfs bij depressie. Bezorgdheid: dit kan wel trauma’s naar boven brengen en deskundigheid nodig om dit op te vangen. Advies: tempo volgen van het kind. Binnen CLB team vluchtelingen: zij hebben wel materiaal daar over. Hervertellen is niet persé negatief. Verschil merken: voor sommigen herbeleving (niet okee), voor anderen helemaal okee om het te vertellen. Belang van opleiding en nazorg. Je kan wel op verschillende manieren met spel werken: oppervlakkiger of diepgaander. Ook toepasbaar voor kinderen om hen te sensibiliseren voor vluchtelingen. Kinderen kunnen zich heel goed inleven. Ook toepasbaar met volwassenen; vraagt wel verdiepende vragen van de begeleider/therapeut. 

Contact

Naam: Kenniscentrum Gezinswetenschappen
Postadres: Huart Hamoirlaan 136, 1030 Schaarbeek
Website: www.kcgezinswetenschappen.be
Facebook: www.facebook.com/gezinswetenschappen
Twitter: @gezinswetenschappen
Mail: kcgezinswetenschappen@odisee.be
Tel: +32 (0)2 240 68 40