Infant Mental Health

Infant Mental Health (IMH) focust op de allerkleinsten in de samenleving, hun emotioneel en relationeel welbevinden en dat van hun ouders.

In IMH staat de vroege ouder-kind relatie en de hechte relaties die de baby uitbouwt met belangrijke anderen, centraal.  

Werken vanuit een IMH visie betekent dat men volgende basisgedachten onderschrijft:

  • Optimale groei en ontwikkeling vindt plaats binnen een zorgende relatie
  • De geboorte en zorg voor een baby biedt een gezin de kans op een nieuwe belangrijke relatie, groei en verandering
  • Wat er zich voordoet in de eerste jaren, beïnvloedt de loop van de ontwikkeling doorheen het hele leven.
  • De vroege ontwikkeling van hechtingsrelaties kan belast worden vanuit de ouderlijke voorgeschiedenis, onverwerkte verlieservaringen en traumatische gebeurtenissen.
  • De helpende aanwezigheid van een IMH-deskundige kan het risico op relationele- en ontwikkelingsmoeilijkheden verlagen en biedt kansen op het ontstaan van warme, veilige en groeibevorderende hechtingsrelaties.
  • Het bewaken van de continuïteit zowel in de zorgende context van de baby als in de hulpverlening is essentieel.

De kleinste stekjes in de tuin hebben de grootste zorg nodig.
Ze zijn de bomen van de toekomst 

(Nicole Vliegen)
 

Het belang van vroege interventie is gebaseerd op een veelheid aan wetenschappelijke evidentie .  

  • Belang van de eerste levensjaren: de vroegste zorgrelaties beïnvloeden de ontwikkeling van een kind.  Een tekort aan zorg veroorzaakt stress en te veel vroege relationele stress maakt kwetsbaar. Deze kwetsbaarheid kan een waaier aan gevolgen hebben voor de sociaal-emotionele ontwikkeling. 
  • Ontwikkeling is complex en elk kind is uniek: kinderen kunnen, ondanks zeer verschillende ontwikkelingssituaties toch een zelfde punt bereiken. Kinderen die opgroeien in gelijkaardige moeilijke omstandigheden kunnen zeer verschillende ontwikkelingstrajecten doorlopen. 
  • Onderzoek toont aan dat ook een jong kind negatieve effecten kan ondervinden van levensgebeurtenissen. Daartegenover staat dat een kind elastisch en veerkrachtig is. Ook voor kinderen die vroeg in het leven tegenslag kenden, is nog veel mogelijk.  
  • Zorgzame aandacht voor ouders: de fase van zwangerschap en pril ouderschap is niet enkel de 'roze wolk'. Het is ook een periode van verhoogde kwetsbaarheid, door allerlei biologische en psychosociale veranderingen. Uit onderzoek blijkt dat vooral de cumulatie van risicofactoren voor problemen zorgt. De literatuur vestigt vaak de aandacht op preventie van risicofactoren. Anderzijds blijkt dat de perinatale periode een uitzonderlijk goed moment is voor interventie, met extra aandacht voor veerkracht of mentale weerbaarheid.  
  • De specifieke kenmerken van de relatie tussen zorgfiguur en kind: de relatie kan zowel een bron zijn van kracht en groei maar evenzeer een bron worden van stress, angst en zorg. Relatiepatronen die dan ontstaan, kunnen het verdere leven in positieve of negatieve zin beïnvloeden. De zorgzame versus stressvolle kwaliteiten van een gezin zijn van cruciaal belang voor de lichamelijke, emotionele ontwikkeling van jonge kinderen. De grootste studie wereldwijd die de prevalentie en de duurzame gevolgen van vroege negatieve levenservaringen bestudeerde is de Adverse Childhood Experiences (ACE) van Anda en Felitti (2006). Dat een aanzienlijk aantal kinderen opgroeit in situaties waarin hun ontwikkeling niet alle kansen krijgt, betekent niet dat er zoveel destructieve of mishandelende ouders zijn. Het gaat vaak om ouders die zich in moeilijke omstandigheden bevinden en die, om welke reden dan ook, tijdelijk of langdurig niet beschikken over de nodige ouderlijke vaardigheden en mentaliserende mogelijkheden.
  • Ontwikkelingsondersteuning: zorg dragen voor de mentale gezondheid van het jonge kind, betekent ook ondersteuning bieden voor de relaties tussen kind en zorgfiguren. Zorgzame, warme, individueel afgestemde en wederzijdse relaties die sensitief zijn en consistent zijn, geven het kind de beste ontwikkelingskansen. Menselijke relaties en het effect van relaties op relaties vormen de bouwstenen van ontwikkeling. 


 

Wat zegt de visie over...

Ouderschap, opvoeding, ondersteuning en de maatschappelijke context

Ouders en kinderen geven vorm aan de relatie en de interacties die ze met elkaar aangaan. Dit gebeurt  in verschillende contexten (maatschappelijk, culturele, gezinshistoriek, …) die de relaties mee kleuren en bepalen.

Om te begrijpen hoe zorgzame versus stressvolle ervaringen inwerken op de ontwikkeling van een kind, kijken we naar ontwikkeling als een interactioneel proces waarin kind -en ouderfactoren en de interactie daartussen in acht worden genomen. Ontwikkeling is een dynamisch tweerichtingsverkeer tussen kind en context, waarbij invloeden tussen kind en context (en omgekeerd) op een complexe manier op elkaar ingrijpen (Nicole Vliegen & Yannic Verhaest)
 

Theoretische basis:

  • Basisinzichten vanuit oa ontwikkeling van kinderen, ontwikkelingspsychopathologie en studies van ontwikkelingsstoornissen worden ondersteund door onderzoek in genetica, neurowetenschappen en cellulaire en moleculaire biologie. Fascinerende bevindingen van, ogenschijnlijk van elkaar verschillend, diverse onderzoekslijnen versterkten en verdiepten het theoretisch concept. 

Wetenschappelijke onderbouwing:

“Infant mental health” of “infant psychiatrie” is een relatief nieuw onderdeel van de kinder- en jeugdpsychiatrie dat vanaf 1980 een impuls kreeg met de oprichting van een eigen multidisciplinaire internationale organisatie (World Association for Infant Mental Health, WAIMH). 
De basis voor dit vakgebied werd al eerder gevormd door inzichten ontwikkeld vanuit onder andere ontwikkelingspsychologie, orthopedagogiek, maatschappelijk werk, verpleegkunde, kindergeneeskunde, psychiatrie en huisartsgeneeskunde. 

Infant Mental Health in beeld (bron massaimh.org)

IMH

Modellen die aanleunen bij IMH

Er zijn heel wat modellen die inzetten op de ondersteuning van de ouder-kindrelatie en op de context waarin een kind opgroeit. We zetten ze op een rijtje:

  • Sameroffs model (2004) wordt wereldwijd gebruikt om interventies te implementeren die de ontwikkeling van kinderen ondersteunen. Het geeft plaats aan zowel ontwikkelings- als omgevingsfactoren en laat toe het complexe samenspel van die factoren in beschouwing te nemen.
  • Het ecologische ontwikkelingsmodel van Bronfenbrenner focust op de wisselwerking tussen de micro- en macrocontexten waarbinnen een kind opgroeit en helpt te begrijpen hoe negatieve invloeden kunnen inwerken op een jong kind. 
  • Het balansmodel van Bakker brengt op elk niveau van systemen rondom het kind en zijn gezin, risico- en beschermende factoren in kaart. Aan de hand van dit model kan men kijken naar de het evenwicht tusssen draagkracht en draaglast voor een bepaald gezin.
  • De ontwikkelingsinterventiepiramide van Greenspan en Wieder is een ontwikkelingsgebaseerd interventiemodel dat een hulpmiddel kan zijn in de zoektocht naar het niveau waarop de ouder-kindrelatie ondersteuning nodig heeft om een gezonde lichamelijke, emotionele, sociale en intellectuele ontwikkeling van het kind zo veel mogelijk kansen te geven.  
     

Infant Mental Health in een korte webinar

IMH Nederland maakte deze korte webinar om te vertellen wat IMH is

In de praktijk

Moeder & Baby is een behandel- en expertisecentrum voor zwangere vrouwen en jonge moeders die te kampen hebben met psychische moeilijkheden voor en na de bevalling. Het is een werking binnen Bethanië (geestelijke gezondheidszorg - Emmaüs).

Wat?

v    Theoretisch kader

Referentiewerk

•    Vroege onwikkeling alle kansen geven; Vliegen Nicole & Yannic Verhaest; Pelckmans Pro, Kalmhout, 2020.  

infant mental

•    Handbook of Infant Mental Health, Charles H. Zeanah, Jr.; The Guilford Press, 2019


 

 

Podcast

In deze korte podcast 'Door de oren van een kind' nemen we je mee in het verhaal van een kind. Via een 'speaking for the baby' luisteren we naar wat het kind ons vertelt. Daarna licht Nicole Vliegen het gedachtengoed van Infant Mental Health verder toe.

Meer weten?

WAIMH: visie op Infant Mental Health

WAIMH richt zich tot het brede werkveld waarin professionelen met infants en hun gezinnen werken, zowel op preventief als op curatief vlak. 
WAIMH zet in op implementatie en vorming zodat het IMH-gedachtengoed gerealiseerd wordt in diverse settings (kinderziekenhuizen, materniteiten, pleeggezinnen, kinderopvang, ontmoetingsruimten voor kinderen en gezinnen, consultatiebureaus…)
 

Typ 'Infant mental health' als zoekterm