Autonomie-ondersteunend opvoeden

De zelfdeterminatietheorie (ZDT) zegt dat elke mens aangeboren psychologische behoeften aan autonomie, verbondenheid en competentie heeft. De auteurs spreken over de vitamines ABC voor de groei. De bevrediging van deze behoeften dienen als cruciale voedingsstoffen voor persoonlijke ontwikkeling en optimaal functioneren. De ZDT vertrekt vanuit een positief mensbeeld. 

Ook in opvoeding kunnen de principes van de ZDT toegepast worden. We spreken van een autonomie-ondersteunende opvoeding als ouders tegemoetkomen aan de drie basisbehoeften bij hun kinderen. Kinderen worden gestimuleerd om autonoom keuzes te maken en zich verder te ontwikkelen en te ontplooien als individu. Ouders doen dan beroep op de intrinsieke motivatie. Als de opvoeding niet of minder aan deze basisbehoeften tegemoet komt, zullen kinderen meer handelen vanuit een verplichtende of controlerende ‘moetivatie’.  

Net zoals gezonde voeding, heeft je kind ook vitamines nodig om psychologisch te groeien. Die basishouding geeft je als ouder een stevige houvast. (Bart Soenens in de Groeimee.be podcast)

Theoretische basis:

  • Zelfdeterminatie theorie van E. Deci en R. Ryan.  
  • In verband met opvoeding en ontwikkeling: 
    • Ecologische systeemtheorie (Bronfenbrenner) 
    • Sociale Domein Theorie 
    • Hechtingstheorie 

Wetenschappelijke onderbouwing:

De zelfdeterminatie theorie is een intensief onderzochte motivatietheorie over groei en persoonlijkheidsfunctioneren. De theorie werd in verschillende contexten toegepast en onderzocht. De zelfdeterminatietheorie neemt een specifieke plaats in binnen de motivatiepsychologie. 

Wat zegt de visie over...

Ouderschap 

Goed ouderschap betekent dat ouders maximaal in de vitamines voor psychologische groei investeren door autonomieondersteunend, warm en gestructureerd te werk te gaan. Kinderen zijn geboren met een natuurlijke exploratiedrang die hen stuwt in hun ontwikkeling.  De grote uitdaging voor ouders is om tegemoet te komen aan die natuurlijke drang, door de ontwikkeling van onderaf te voeden in plaats van deze van bovenaf te willen sturen.

Als ouders hun eigen behoeftenhuishouding op orde hebben, zijn ze beter in staat om de behoeften van hun kinderen te ondersteunen. Ouders worden aangemoedig om dingen te doen die ze echt graag doen, waar ze goed in zijn en met mensen waar ze echt om geven. Hoe meer hun eigen energietank is gevuld, hoe meer ze flexibel en creatief kunnen afstemmen op de behoeftes van hun kinderen.

Opvoeding 

 Behoefteondersteunende opvoeding omvat 3 kerndimensies, met name de mate waarin socialisatiefiguren: 

  • autonomieondersteunend of dwingend zijn; 
  • goed gestructureerd zijn of chaotisch te werk gaan; 
  • relationele steun bieden of zich kil en afstandelijk opstellen. 

Een behoeftenondersteunende opvoeding bevordert de groei van kinderen op verschillende ontwikkelingsdomeinen (cognitief, emotioneel, moraliteit, identiteit) en verschillende levensdomeinen (school, vrije tijd, opnemen van huishoudelijke taken...) 

De grondhouding en bouwstenen die elke dimensie typeren, worden uitgebreid besproken in het boek en met praktijkvoorbeelden geïllustreerd. Bovendien bespreken de auteurs ook het onderzoek dat de verschillende bouwstenen ondersteunt.  

Ondersteuning 

De vraag of ouders getraind kunnen worden in behoeften-ondersteunende opvoeding is een vraag die in recent onderzoek gesteld werd. Beperkte onderzoeken wijzen in de richting van een positief antwoord. Er is echter  nood aan bijkomend onderzoek en ontwikkeling van ZDT-gebaseerde interventies voor ouders. 

Maatschappelijke context 

We leven in een snel ontwikkelende maatschappij. De toegenomen inzichten en kennis op het vlak van ontwikkeling en opvoeding leggen vaak een grote druk op kinderen, jongeren en hun ouders. Vaak worden ouders nog aangesproken op en verantwoordelijk gesteld voor de ontwikkeling van hun kind. Kinderen moeten voldoen aan bepaalde normen en daarom voelen ouders zich onder druk gezet om hun kinderen te laten excelleren.   

Het opvoedingskompas in beeld

vitamines voor groei

© Beeld R.V.
De verschillende opvoedingspraktijken van ouders in diverse kwesties en situaties kunnen we in een opvoedingskompas plaatsen. Zoals de term kompas suggereert kan dit model richting geven aan het dagelijks handelen als ouder.

Maarten Vansteenkiste over 'Vitamines voor groei' op de Boekenmarathon 2020

In de praktijk

Het boek 'motiverend coachen in de sport' is gebaseerd op de zelfdeterminatietheorie en geeft tal van voorbeelden. In deze webinar gaan Maarten Vansteenkiste  en Els Snauwaert (sportpsychologe) op zoek naar de kenmerken van motiveren, de motiverende coach en een motiverend klimaat in de sportclub. 

In de praktijk

Leraar Jessy Lequeue begint de dag met de ‘Grej of the day’. Letterlijk vertaald ‘Ding van de dag’: een korte presentatie of ‘microles’, over een onderwerp waar ze zelf door geboeid is. Zo maakt ze optimaal gebruik van motiverend leren.

In de praktijk

Van moetivatie tot motivatie door zelfgestuurd leren: verslag van een praktijkonderzoek over hoe zelfgestuurd leren de motivatie van leerlingen en leerkrachten kan verhogen in GO! Atheneum Boom.

Wat?

v    Theoretisch kader

Auteur

Maarten Vansteenkiste, Hoogleraar Psychologie Universiteit Gent   

Bart Soenens, Hoofddocent Psychologie Universiteit Gent 

 

maarten en bart

Referentiewerk

cover: vitamines van groei

 

Vansteenkiste, M. & Soenens, B., Vitamines voor groei. Ontwikkeling voeden vanuit de zelf-determinatie theorie. 2015, Acco 

vitamines van groei

Ryan, R., & Deci, E., Self Determination Theory. Basic Psychological needs in Motivation, Development and Wellness. Ryan & Deci, 2017, Guilford Press, NY 

Podcast

Groeimee.be ging in gesprek met Bart Soenens en Maarten Vansteenkiste, over vitamines voor de groei.

Zoek op 'vitamines groei' en 'autonomie'