Wat is gender?

In de huidige samenleving valt er nog steeds niet te ontsnappen aan man-vrouwstereotypen. Ouders, opvoeders, televisie, boeken, vrienden, collega’s, religies, … we worden overladen met ideeën en verwachtingen over wat het betekent om een jongen of een meisje te zijn. Deze verwachtingen overstijgen de louter biologische verschillen tussen mannen en vrouwen. Om hier beter inzicht in te krijgen, maakt men een onderscheid tussen ‘sekse’ en ‘gender’.

Het concept gender slaat op het sociale geslacht, de ideeën en verwachtingen rond ‘mannelijkheid’ en ‘vrouwelijkheid’. Deze zijn sociaal en cultureel bepaald en worden voortdurend veranderd, verfijnd en bijgeschaafd. Dit in tegenstelling tot sekse, het biologische geslacht, de biologische verschillen tussen mannen en vrouwen. Deze zijn universeel en (meestal) onveranderlijk.

Gender vestigt er de aandacht op dat biologische verschillen vaak vertaald worden in sociale ongelijkheid waardoor de ene groep in een ondergeschikte positie ten opzichte van de andere groep worden geduwd als gevolg van stilzwijgende afspraken en normen, die op een bepaald moment, in een bepaalde samenleving worden gemaakt. Afhankelijk van de situatie en maatschappelijke context moeten soms jongens en mannen en soms meisjes en vrouwen het onderspit delven.

Gender speelt een grote rol in ieders leven. Op het persoonlijke niveau geeft gender mee vorm aan ons zelfbeeld en het beeld dat anderen van ons hebben. Van vrouwen verwacht men bijvoorbeeld dat ze meer emotioneel en zorgend zijn, bij mannen verwacht men eerder rationaliteit en competitiegeest. Gender ordent onze samenleving. Zo delen we op in ‘mannenberoepen’ en ‘vrouwenberoepen’. Maar het blijft niet bij ordenen alleen. We kennen er ook verschillende waarderingen aan toe. Waarbij in de meeste culturen mannelijkheid hoger gewaardeerd wordt dan vrouwelijkheid. Gender sluipt (vaak onbewust) ook in onze regelgeving. Opvattingen rond mannen en vrouwen zitten vervat in onze gewoontes en gebruiken. Ze bepalen wat kan (en wat niet) in onze samenleving. Kortom, genderverwachtingen vinden hun doorslag in onze gewoontes, in onze regels, onze taal en in ons denken.