Wat ervaren ouders met jongeren als ondersteunend?

Over de mate waarin ouders van jongeren behoefte hebben aan steun is nog maar beperkt onderzoek gevoerd. Over de behoefte die ouders hebben aan steun is wel al frequent onderzoek  gedaan. Algemeen kan gesteld worden dat er geen indicaties zijn die aangeven dat de behoefte aan opvoedingsondersteuning bij ouders van jongeren  in grote mate verschilt aan die van gezinnen in het algemeen. Wat de ene ouder als ondersteunend ervaart is voor de andere ouder dat  misschien niet. Het is zeer belangrijk rekening te houden met de verschillende noden en behoeftes van ouders, een ruim en gevarieerd aanbod is belangrijk.

Het blijkt daarnaast ook dat ouders verschillende bronnen gebruiken wanneer ze informatie zoeken over een thema (bv. informatie via internet, informeel netwerk, professionals,..). In welke mate er verschillende bronnen geraadpleegd worden verschilt per thema.

Onderzoek geeft aanwijzingen dat opvoedingsattituden (basishouding), opvoedingsbeleving en behoeften aan ondersteuning van ouders niet verschillen afhankelijk van de leeftijd van het kind. Opvoedingsgedragingen van ouders variëren wel. Het gaat hier om gedragingen als psychologische controle, aanmoedigen van zelfstandigheid, positief ouderlijk gedrag en  disciplinering. Uit het JOnG!-onderzoek blijkt dat ouders van zesjarige kinderen vaker praten met hun kinderen, dingen samen doen, geïnteresseerd zijn in de hobby’s van hun kinderen, tijd spenderen aan het aanleren van regels, straffen, en negeren. Ouders van twaalfjarigen moedigen de zelfstandigheid meer aan en gebruiken psychologische strategieën om invloed uit te oefenen op het gedrag van hun kind. Deze verschillen in opvoedingsgedragingen kunnen maken dat ouders van jongeren andere klemtonen leggen in hun ondersteuningsvraag.

Vaak wordt de informatieve ondersteuning die ouders krijgen, afgestemd op de leeftijd van het kind: ouders krijgen informatie over thema’s die horen bij de leeftijd van hun kind. Onderzoek wijst erop dat het ook belangrijk is aandacht te hebben voor opvoedingsgedragingen van ouders die verschillen naargelang de leeftijd van hun kind. Men gaat er vaak vanuit dat ouders vragen hebben wanneer ze op problemen of moeilijkheden tijdens de opvoeding botsen. Men verliest hier  uit het oog dat ouders ook behoefte hebben aan algemene opvoedinformatie. Wanneer de algemene kennis onder volwassenen over opvoeden, opvoedingsvaardigheden en ontwikkeling van kinderen vergroot zal  ook de kwaliteit van advies binnen het informele netwerk kan toenemen.  Idealiter zouden ouders de mogelijkheid moeten hebben om op verschillende manieren steun te vinden bij de opvoeding.

Algemeen kan men stellen dat ouders liefst steun of informatie krijgen van iemand uit hun eigen netwerk (informele steun). Ze verlangen doorgaans zowel informatie als andere vormen van steun. Veel ouders geven aan ook informatie of hulp van een dienst (formele steun) te wensen, maar liever niet door een ‘specialist’. In de praktijk blijken ouders vooral steun te krijgen van familie en vrienden, de kinderopvang, het consultatiebureau en de school. Ouders zijn daarbij vaak op zoek naar herkenning en bevestiging van hun eigen opvoedstrategieën.

Ouders die steun krijgen uit hun eigen omgeving, blijken vaker officiële instanties raadplegen dan ouders die geen steun krijgen uit hun omgeving. Een minderheid van de ouders bespreekt hun opvoedingsvragen niet met anderen. Voor hen blijkt praten over opvoeding gerelateerde zorgen niet evident. Er zijn verschillende redenen waarom ouders niet over opvoedingsvragen praten. Enkele Nederlandse publicaties verdiepen zich in de redenen waarom ouders geen gebruik maken van (in)formele steun. Uit deze onderzoeken blijkt dat sommige ouders vinden dat de situatie problematisch moet zijn om op zoek te gaan naar informatie en steun. Sommige onderwerpen zijn (nog steeds) taboe en komen ook niet aan bod in het informeel netwerk. Ten slotte heeft de jeugdzorg in Nederland een negatief imago. Of deze vaststellingen ook opgaan voor Vlaanderen is op basis van de geraadpleegde onderzoeken niet te besluiten.

Veel ouders halen opvoedinformatie uit televisieprogramma’s, uit tijdschriften of op internet. Folders en internet zijn het meest gewenst als informatiedrager. Ouders hebben verder behoefte aan een overzichtelijk aanbod van basisvoorzieningen en zien deze als belangrijke plek voor informatie en advies. Sommige ouders geven aan liever anoniem gebruik te maken van informatie en advies.  Online opvoedinformatie blijkt een belangrijke steunbron  over diverse thema’s voor ouders, er zijn geen opvoedthema’s die uitsluitend in aanmerking komen voor online opvoedinformatie.

Recent is er veel aandacht voor de rol van de buurt als medeopvoeder. Het gaat dan niet zozeer over de netwerken van individuele personen, maar over de bredere woon- en leefomgeving van het gezin. De buurt kan praktische steun en advies geven en een socialiserende rol vervullen. Over de mate waarin de buurt als pedagogische hulpbron wordt ervaren, is tot op vandaag slechts weinig onderzoek gevoerd.

Geraadpleegde bronnen

  • Opvoedingsproblemen van tieners en de behoefte aan opvoedingsondersteuning  door Ad Vermulst uit Gezinspedagogiek Deel II: Opvoedingsondersteuning. Pg. 181-203;  Vandemeulebroecke L., Van Crombrugge H., Janssens J., & Colpin H., 2002 Garant
  • Jong! Opvoeding en gezinskenmerken bij Vlaamse kinderen (6 jaar) en jongeren (12 jaar) Sofie Rousseau; Prof. Dr. Karla Van Leeuwen; Prof. Dr.Karel Hoppenbrouwers; Prof. Dr. Annemie Desoete, Prof. Dr. Roeljan Wiersema  - December 2012
  • Themabundel EXPOO: hebben ouders behoefte aan opvoedingsondersteuning. Oktober 2011
  • Behoefte aan opvoedingsondersteuning en de rol van internet daarin: ouders van pubers en jongvolwassenen aan het woord. Vraaganalyse ten behoeve van de informatiebank over opvoeden, opgroeien en gezondheid van de stichting Opvoeden.nl. Sleeboom Inge; Hermanns Jo. Woerden Augustus 2014, H&S  consult