Vervroegde puberteit bij buitenlands geadopteerde kinderen

Puberteit is het optreden van seksuele rijping. De eerste fysiek merkbare tekens hiervan zijn borstvergroting bij meisjes en vergroting van zaadballen bij jongens. Gewoonlijk begint een zestal maanden later ook het schaamhaar te groeien. De leeftijd waarop de puberteit begint, verschilt per persoon. Gemiddeld begint de seksuele ontwikkeling bij meisjes tussen 9 en 14 jaar. Dat is één tot twee jaar eerder dan bij jongens, bij wie dit begint tussen 10 en 15 jaar. Ook verloopt de seksuele ontwikkeling bij meisjes sneller dan bij jongens.
Wanneer er bij meisjes tekens zijn van puberteitsontwikkeling vóór hun 8 jaar en bij jongens vóór hun 9 jaar, is er sprake van een vervroegde puberteit. In medische termen heet dit ‘pubertas praecox’.

In de meeste gevallen wordt een pubertas praecox uitgelokt door de afscheiding van een hormoon in de hersenen. Hierdoor komen andere hormonen vrij die de eierstokken bij meisjes en de zaadballen bij jongens aanzetten tot ontwikkeling en afscheiding van de seksuele hormonen. Als dit mechanisme in de hersenen zich te vroeg in gang zet, is er sprake van een centrale pubertas praecox.
In de meeste gevallen kan men hiervoor geen duidelijke oorzaak vinden. Vaak is wel een familiale aanleg hiervoor en gaat het bijvoorbeeld vaak om meisjes van grote gestalte of met enig overgewicht.

MEISJES

JONGENS

Er is sprake van een te vroege puberteit als meisjes vóór hun 8 jaar al borstontwikkeling krijgen of als zij vóór hun 10 jaar menstrueren. Kenmerken van een beginnende puberteit kunnen zijn:

  • Borstvorming met meer gevoelige tepels;
  • Volwassen lichaamsgeur;
  • Oksel- en/of schaamhaar;
  • Groeispurt, die kan oplopen tot 8.5 cm/jaar
  • Versnelde gewichtstoename, tot 8 kg op een jaar

 

Later treden ook de volgende kenmerken op:

  • Meer vetopstapeling ter hoogte van de heupen en dijen
  • Maandstonden (gewoonlijk 2.5 jaar na het begin van de borstontwikkeling)

 

Er is sprake van een te vroege puberteit als bij jongens vóór hun 9 jaar de zaadballen groter worden. Kenmerken van een beginnende puberteit kunnen zijn:

  • Vergroting van de zaadballen en penis
  • Volwassen lichaamsgeur
  • Oksel- en/of schaamhaar

 

Later treden ook de volgende kenmerken op:

  • Baard in de keel
  • Snor- en baardgroei
  • Groeispurt, die kan oplopen tot 11-12 cm/jaar en meer spierontwikkeling
  • Eerste zaadlozing

 

Oorzaken van pubertas praecox

Centrale pubertas praecox is een gekend probleem bij kinderen, meer bij meisjes, die geadopteerd zijn uit ontwikkelingslanden. Bijna een kwart van de in België behandelde kinderen voor een centrale pubertas praecox zijn immers buitenlands geadopteerden.

Er zijn meerdere hypothesen waarom de puberteit bij deze kinderen te vroeg start, maar de juiste oorzaak is echter niet met zekerheid gekend. Er zijn een aantal mogelijke uitlokkende factoren.

Ondervoeding met een toegenomen lichaamsvetopstapeling na adoptie

Adoptiekinderen, zeker uit weeshuizen, kunnen een laag gewicht hebben bij aankomst. Eens in het nieuwe gezin, verandert hun voeding in sterke mate. Voeding met een eerder lage voedingswaarde wordt meer gebalanceerd en vaak ook meer calorierijk. Veel kinderen vertonen na adoptie een versnelde gewichtstoename en lengtegroei. Bij sommigen kan dit overgaan in een vroeger optreden van de puberteit. Bij kinderen uit Zuid-Amerika, die vaker ondervoed zijn, komt pubertas praecox bijvoorbeeld veel voor. Terwijl kinderen uit Korea, die meestal niet ondervoed zijn, nauwelijks een verhoogd risico lijken te hebben.

Verder lijkt leeftijd bij aankomst in het adoptiegezin eveneens een rol te spelen. Bij adopties van kinderen die ouder zijn dan 3 jaar, werd een verhoogd risico gevonden. Terwijl dit bij jonger geadopteerde kinderen niet zozeer het geval is. Deze gegevens kunnen erop wijzen dat de intensiteit en duur van meegemaakte ondervoeding van belang zijn. Ook zijn het vooral meisjes die een puberteitsvoorsprong kunnen krijgen na adoptie. Een vervroegde aanvang van de puberteit wordt in verband gebracht met een versnelde opstapeling van lichaamsvet, welke bij meisjes meer uitgesproken is dan bij jongens. Anderzijds kan de vervroegde puberteit op zijn beurt voor meer lichaamsvet zorgen.

Blootstelling aan milieuverontreinigende stoffen

Hormoonverstoorders zijn milieuverontreinigende stoffen die het hormonaal systeem kunnen verstoren. Deze schadelijke stoffen oefenen effecten uit via verschillende mechanismen (o.a. door binding aan hormoonreceptoren). Verscheidene stoffen, zoals insecticiden en plastiekverzachters, hebben een vrouwelijke hormoonwerking en kunnen ook de rijping van het regelcentrum in de hersenen versnellen.  

Psycho-emotionele en familiale veranderingen

Veel adoptiekinderen hebben belangrijke psychische stress ervaren als gevolg van een lang verblijf in een weeshuis, familieconflicten en/of een gebrek aan ouderlijke investering. Zulke psycho-emotionele veranderingen kunnen de werking van hersengebieden die belangrijk zijn bij seksuele rijping beïnvloeden. Een ander mechanisme dat een vervroegde puberteit bij adoptiemeisjes kan verklaren, is de blootstelling aan mannelijke hormonen (door de huid afgescheiden) die niet afkomstig zijn van de eigen biologische vader. Meer onderzoek moet deze hypothese bevestigen.

Pubertas praecox bij buitenlands geadopteerde kinderen

Buitenlands geadopteerde kinderen hebben een 10 tot 20 keer hogere kans op het ontwikkelen van pubertas praecox dan kinderen geboren in het thuisland of kinderen die met hun familie geïmmigreerd zijn.

Een te vroeg intredende puberteit, zeker indien deze vóór de leeftijd van 6 jaar optreedt, zorgt voor een zeer vroege stop van lengtegroei. Dit geeft een kleine volwassen gestalte als gevolg. Na de eerste maandstonden is de te verwachten lengtetoename maximaal 6 tot 10 cm. Zeker bij Aziatische kinderen of bij kinderen met een familiaal kleine gestalte kan de volwassen lengte vaak kleiner dan 150 cm zijn, indien er geen tijdige behandeling wordt gegeven.

Een te vroeg ingezette puberteit heeft echter niet alleen lichamelijke gevolgen, maar ook sociaal-emotionele gevolgen. Kinderen kunnen:

  • Opstandig worden;
  • Zelfstandigheid willen;
  • Intens verliefd worden op iemand uit de klas;
  • Onzeker en vrij angstig worden omdat ze slechts gedeeltelijk aansluiting vinden bij leeftijdsgenoten;
  • Gevoelens van schaamte krijgen omdat ze als enige in de klas al borsten krijgen of een grotere penis, of schaamhaar;
  • Seksueel benaderd worden door oudere kinderen omdat ze er ouder uitzien dan ze zijn.

Als je graag meer wil weten over onderwerpen die moeilijk kunnen zijn voor adoptietieners (bv. identiteit, reden voor adoptie, missende informatie, loyaliteit, verschillen, angst voor verlating, verantwoordelijkheid), lees dan zeker het boek van Renée Wolfs: De adoptiedialoog; gespreksvoering voor adoptiegezinnen met tieners.

Voorkomen of genezen?

Vrijwel de meeste adoptiekinderen maken na aankomst een snelle inhaalgroei mee. Bij adoptiekinderen die te maken hebben met een (te) vroege puberteit is dan ook vaak sprake geweest van een snelle inhaalgroei. Anderzijds is de kans op een vervroegde puberteit na een snelle inhaalgroei heel klein, namelijk ongeveer 1%. Bovendien is het moeilijk na te gaan bij welke kinderen met inhaalgroei ook een vervroegde seksuele ontwikkeling zal voorkomen. Het is dan ook niet zinvol om alle adoptiekinderen na aankomst op dieet te zetten.

Wel kan het aangewezen zijn om een te vroeg ingezette puberteit te gaan afremmen door middel van een hormonale behandeling, die de spontane afscheiding van de ‘puberteitshormonen’ zal onderdrukken. Hierdoor wordt de borstontwikkeling en de groeiversnelling stilgelegd of zelfs teruggedraaid. Deze behandeling kan een lengtewinst geven van 1.5 cm per behandeljaar opleveren en voorkomt het optreden van maandstonden. Deze behandeling wordt enkel terugbetaald indien deze door een kinderarts verbonden aan een universitair ziekenhuis wordt voorgeschreven.

Besluit

Vervroegde puberteit bij buitenlands geadopteerde kinderen kan volgen op een snelle inhaalgroei na voedingstekorten of optreden als gevolg van opgelopen psychische stress. Bij adopties die plaatsvinden voor het derde jaar en bij jongens komt een vervroegde puberteit minder voor. Bij het optreden van borstontwikkeling voor de leeftijd van 8 jaar, dient een centrale pubertas praecox te worden nagekeken, en in de meeste gevallen ook te worden behandeld met een remmende hormoonkuur.

Dit artikel werd geschreven in samenwerking met dokter De Schepper, afdelingshoofd Pediatrie-Endocrinologie aan het Universitair Ziekenhuis van Brussel.

Bronnen

J.L. van den Brande, H.S.A. Heymans, I. de Kock, L.A.H. Monnens, K. den Ridder, R. Ulijn-ter Wal (2003). Kindergeneeskunde voor kinderverpleegkundigen. Elsevier Gezondheidszorg: Maarsen.

M. Willemsen (2014-2015). Medische problemen en lengtegroei bij buitenlandse adoptiekinderen in Vlaanderen bij aankomst en in de eerste jaren na adoptie. VUB Faculteit Geneeskunde en farmacie.

R. Hoksbergen & H. Walenkamp (2000). Adoptie: een levenslang dilemma, Bohn Stafleu Van Loghum.

L. Pisvin & J. Willemyn (2011-2012). Vervroegde puberteit na uitheemse adoptie: epidemiologie en mechanismen. Ugent Faculteit Geneeskunde en gezondheidswetenschappen.