Participatie

'Participatie is meer dan inspraak: ze geeft ruimte aan engagementen in een organisatie of samenleving. Participatie is een leerproces tussen deelnemers, waarmee betrokkenheid, vertrouwen en draagvlak voor beslissingen wordt verkregen. Het gaat hierbij om open processen, waarin ruimte en tijd is voor het uitwisselen van meningen, het bouwen aan gedeelde visies en acties (co-creatie) en leren omgaan met verschillen.'

Deze definitie van Filip De Rynck is ruim maar toont meteen aan dat een participatieproces meer is dan een consensus bereiken, een draagvlak vinden of wat meningen verzamelen. Het leerproces, de uitwisseling van meningen en het omgaan met verschillen zijn zeker zo belangrijk.

In een participatieproces gaat het over menselijk contact, over botsen en samen zoeken, over oprechte interesse en het opbouwen van vertrouwen. Echte participatie vraagt investering van tijd en middelen maar levert duurzame resultaten op.

Help ouders ouders helpen
Participatie van ouders

Opvoedingsondersteuning is datgene wat ouders als ondersteunend ervaren bij de opvoeding. In deze visie maakt de dialoog met ouders per definitie deel uit van de werking. Dit houdt in dat we reflecteren over het aanbod en de bruikbaarheid ervan voor de ouders die we bereiken en nog niet bereiken.

In onze dienstverlening aan ouders is een participatieve basishouding van belang. Dit veronderstelt dat we ouders erkennen in hun deskundigheid als opvoeder en dat we vertrekken van een gelijke relatie. Een positieve kijk op ouders en op ouderschap zijn het uitgangspunt.

Als voorziening die werkt met kinderen is samenwerking met ouders een must. Ouders zijn een belangrijke schakel in de opvoeding van kinderen en willen daarin ook erkend worden. Deelnemen en deelhebben aan tal van voorzieningen, projecten, werkingen, initiatieven, ... vormt een onderdeel van opvoeden. Omdat hierin het opvoeden gedeeld wordt met ouders ligt samenwerking, dialoog en afstemming met ouders voor de hand. Positieve betrokkenheid op ouders nodigt uit tot die samenwerking en draagt bij tot de participatie van hun kinderen.

Nog niet bereikte doelgroepen

Een cruciaal element van een diverser bereik is dat we reflecteren over het eigen aanbod en verwachtingen. Als we oprecht luisteren naar de behoeften en verwachtingen van de mensen die we willen bereiken geraken we een stap verder. We benaderen de doelgroep dan niet enkel als consument maar als mede-eigenaar van het aanbod. Hiervoor is tijd en ruimte nodig want dit vraagt dat we contact zoeken met de nog niet bereikte doelgroep en hun vertrouwen krijgen.

Samenwerking zoeken met partners die dicht bij de doelgroep staan (brugfiguren, ervaringsdeskundigen, zelforganisaties, vrijwilligers) kan daar bij helpen. Zij hebben een specifieke deskundigheid: het vertrouwen dat ze genieten, de herkenbaarheid, de taal, de nabijheid …

Goede samenwerking start met gelijkwaardigheid en gedeelde doelstellingen. Investering in een gedeelde visie op de samenwerking is daarom nodig. In een visie waarbij het gaat over deelnemen én deelhebben, waar er ruimte is voor verschil, kan ieders deskundigheid renderen.

Om een visie waarbij luisteren naar de doelgroep, zelfreflectie en cocreatie een plek krijgen te vertalen in een participatieve aanpak is de LCD-toolkit van Demos een mooi instrument.

Participatie van kinderen en jongeren

We streven ernaar dat kinderen en jongeren meedoen aan het aanbod dat voor hen wordt uitgezet. Het gaat dan over hun deelname aan kinderopvang, sport, cultuur, ... Participeren draagt bij tot gemeenschapsvorming en sociale cohesie. Het draagt ook bij tot een grotere sociale gelijkheid en tot een meer democratische samenleving.

Maar participeren is meer dan deelnemen alleen. Minstens even belangrijk is dat kinderen en jongeren de ruimte en de kansen krijgen om zelf onze samenleving mee vorm te geven. Het gaat dan om een maatschappelijk engagement waarin we alle kinderen en jongeren als volwaardige mede-actoren beschouwen.

De werkgroep Jong en Betrokken van de conferentie De Toekomst is Jong formuleerde 10 aanbevelingen geïllustreerd met inspirerende praktijken, die kunnen bijdragen aan het debat en het beleid rond de maatschappelijke participatiemogelijkheden van jonge kinderen (en hun ouders).

Ben je eerder op zoek naar tools om concreet aan de slag te gaan met kinder- en jongerenparticipatie dan vind je in de databank die VVJ ontwikkelde zeker je gading.

Participatie van medewerkers en vrijwilligers

Participatie is een uitdaging voor organisaties. Sterke participatie vraagt in de eerste plaats een voortdurend leerproces van organisaties, niet van deelnemers. Werken met ouders, kinderen, jongeren vraagt om open te staan voor verandering. Participatie moet daarom ook intern gebeuren. Je moet draagvlak creëren bij je medewerkers en vrijwilligers en de tijd nemen om hen onder te dompelen in een participatiereflex. Iedereen op dezelfde lijn krijgen is cruciaal. Werken aan een participatiecultuur kan niet zonder hiervoor  voorwaarden te scheppen.

  • Een organisatie of samenwerkingsverband heeft belang bij kritische reflectie van haar medewerkers en vrijwilligers over de eigen praktijk. Het is de verantwoordelijkheid van organisaties om hun medewerkers hierin uit te dagen, hen te motiveren en hun kritische blik te aanvaarden.
  • Participatief werken vraagt tijd die medewerkers ook moeten krijgen. Tijd om partnerorganisaties te leren kennen en samenwerking op poten te zetten. Tijd om de doelgroep te leren kennen.
  • Wie participatief werkt, heeft ook nood aan ademruimte en nieuwe inzichten. Medewerkers en vrijwilligers kunnen leren uit vormingen en lerende netwerken.
  • Medewerkers en vrijwilligers moeten de ruimte krijgen om zelf te participeren in hun organisatie of samenwerkingsverband. Zelf participeren doet immers participeren. Stel jezelf de vraag of iedereen voldoende betrokken wordt bij beslissingen die rechtstreeks gevolg hebben op hun dagelijks werk.
Vorming rond participatie

EXPOO organiseert een vorming rond het gebruik van de methodiekendoos "Ouders in Huis & Kids in Huis".

Hoe kan je ervoor zorgen dat je Huis van het Kind een plek voor en van ouders en kinderen en jongeren wordt. Tijdens deze dag leer je werken met de methodiekendoos 'Ouders in Huis' en 'Kids in Huis'.

Bijleren? Hier vind je informatie over studiedagen en vormingen.
Reageer op dit artikel