De pedagogische visie van Haim Omer

Nieuwe autoriteit: waakzame zorg en geweldloos verzet

De tijd zal uitwijzen of Haim Omer tot de grote pedagogische denkers zal behoren, nu is alvast veel te doen rond zijn therapeutische werk met jongeren. Je hebt vast ook al gehoord van zijn boeken en cursussen over ‘Nieuwe Autoriteit’ en ‘Geweldloos Verzet’. Ook al lijkt de hulpverlening van Omer op het eerste zicht nogal individueel gericht, tegelijk moet geen enkele opvoeder er alleen voor staan. Een boodschap waar Huis van het Kind zich wel in kan vinden. 

Tekst: Ellen Rutgeerts (VBJK) Vormgeving identiteitskaart: Susy Cascado

HaimOmerpedagogenreeks

VISIE

Levensloop

Haim Omer wordt in 1949 in Brazilië geboren, in een Joodse familie die de Holocaust overleefde. Op zijn achttiende emigreert hij naar Israël, een jaar later studeert hij aan de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem. Hij behaalt er eerst een bachelorgraad in de psychologie en doet daarna een viertal jaar onderzoek. Wanneer hij 28 is, haalt hij een mastergraad in de psychologie. Met dat diploma werkt Omer een paar jaar als therapeut in verschillende scholen en instellingen. Nadien gaat Omer terug naar de Hebrew University om een doctoraat in de psychologie te halen en les te geven. Sinds 1988, hij is dan 39 jaar, is Omer als professor verbonden aan de Universiteit van Tel Aviv. Een rode draad in zijn werk is de ouder-kindrelatie met haar vele bijzonderheden. Na verloop van tijd specialiseert hij zich in de hulpverlening aan problematische adolescenten en hun gezinnen. Een krantenartikel over ouders die angst hebben voor hun kind, trekt zijn aandacht en hij werkt een alternatieve benadering uit. Over zijn privé leven is niet zoveel gekend. Omer is getrouwd. Hij heeft vijf kinderen en ondertussen ook tien kleinkinderen. In één van zijn boeken dankt hij zijn kinderen omdat zij hem ‘ouderlijke hulpeloosheid’ leerden kennen.

Theorie en ideeën

Omers benadering van destructief gedrag bij kinderen en jongeren is gebaseerd op de geweldloze methodes die Gandhi, Martin Luther King en Mandela eerder al gebruikten. Denk aan een sit-in waarbij een groep mensen ergens neerzit als stille vorm van protest. Omer raadt ouders met een moeilijke puber hetzelfde aan: ga naar zijn kamer, kondig aan welk gedrag je niet kunt aanvaarden, blijf een tijd zwijgend en zonder discussie bij de deur zitten. Zo stel je grenzen en toon je tegelijk hoe betrokken je bent.

Omer wil dat ouders, leerkrachten, jeugdwerkers,… als nieuwe vorm van autoriteit kracht in plaats van macht gebruiken. Macht komt eerder van buitenaf: ‘je moet me gehoorzamen omdat ik de ouder ben’. Kracht komt vanuit de relatie: ‘ik ben bezorgd en verantwoordelijk voor jou, het is mijn plicht om grenzen aan te geven en ik blijf onvoorwaardelijk van jou houden’. Bedoeling is dus te weerstaan aan destructief gedrag zonder dat de situatie escaleert. Tegelijk blijven de positieve elementen in de relatie behouden of zelfs versterkt: ouders of andere volwassenen houden op een niet bedreigende manier meer toezicht in het leven van het kind en tonen zich opnieuw betrokken.

Belangrijk is dat de ouders of andere opvoeders er niet alleen voor staan. Omer raadt aan om telkens een soort supportgroep in te zetten: zo hoeven volwassenen niet te reageren vanuit eigen naam, maar kunnen ze het kind laten weten ‘WIJ zijn bezorgd en verantwoordelijk voor jou’. Dit geeft volwassenen meer zelfvertrouwen en helpt om geweldloos verzet vol te houden.

Realisaties

Omer heeft talloze boeken en wetenschappelijke artikelen op zijn naam staan.  In 2008 verschijnt het boek ‘Nieuwe Autoriteit’ waarin hij zijn twee beginselen ‘waakzame zorg’ en ‘geweldloos verzet’ combineert. Omer wordt met het boek wereldwijd bekend en is internationaal een veel gevraagd spreker. In Israël is het New Authority Centre opgericht. Omer zelf is in het Schneider Children’s Medical Center of Israel directeur van het Centrum voor Oudercoaching.

INSPIRATIE VOOR JOUW HUIS VAN HET KIND

Wat kan een Huis van het Kind doen met een methode die gericht is op gezinnen en op (oudere) kinderen met problematisch gedrag? Een Huis van het Kind focust immers niet op problematieken. Wel interessant is dat Omer zich bezig houdt met een vraagstuk dat sterk leeft bij ouders: vroegere autoriteit werkt niet meer, maar tegelijk blijft het belangrijk om grenzen te stellen, structuur te bieden, vertrouwen te geven en zorg te tonen. Hoe doe je dat nu? Omer geeft vaders en moeders concrete handvatten mee. Tegelijk beklemtoont hij dat geen enkele opvoeder er alleen voor moet staan. En dat is voor een Huis van het Kind een belangrijk punt.

Concrete handvatten

We lichten slechts enkele ideeën uit de theorie van Omer. Als je deze aan ouders wil aanreiken, is het belangrijk dat boeken van Omer zelf leest, dit is slechts een introductie.

  1. Bewaar je geduld. Het helpt daarbij om te denken dat het bokken of tegenstribbelen niet tegen jou persoonlijk is, op sommige leeftijden hoort een koppige bui er nu eenmaal af en toe bij. Als je weet dat een kind het niet per se doet om jou te ergeren, zul je ook niet langer willen ‘winnen’ van het kind. ‘Volhouden en niet winnen’ maakt de situatie vaak al heel wat minder geladen.
  2. Vermijd escalatie. Neem het volgende voorbeeld: een jongere loopt ongehoorzaam weg van tafel, met slaande deuren. Jullie hebben afgesproken om samen rustig te eten en te praten. Je vraagt de jongere om terug te komen, hij weigert, je herhaalt je verzoek, na een tijdje komt de jongere terug aan tafel. Hij gaat mokkend hangen in de stoel. Laat dit betijen, je hoeft niet te eisen dat hij nu ook nog keurig gaat zitten. De jongere heeft immers gedaan wat je vroeg en je ‘kracht’ aanvaard: jullie relatie blijft intact. Eis je daarentegen dat de jongere netjes zit, dan gebruik je ‘macht’ waardoor een jongere zich vernederd voelt. Vijandigheid roept steeds meer vijandigheid op en jullie relatie komt onder druk.
  3. Neem tijd voor verzoening. Omer hecht veel belang aan het behouden van een goede relatie, dus na een conflict reik je elkaar de hand. Misschien doe je dat wel al in de praktijk? Denk opnieuw aan dat akkefietje met de stoel. Gaat het om een ouder kind, dan kun je met een schouderklopje erbij ‘oké, bedankt’ zeggen. Kort daarna, bijvoorbeeld tijdens de afwas of het tv-kijken, geef je een knipoog of high five. Gaat het om een jonger kind, dan kun je zeggen ‘dat vind ik leuk’. Soms geef je er een knuffel bij om te tonen dat het tussen jullie weer helemaal goed zit.

Laat je omringen

Voor Omer is de sleutel tot succes dat vaders, moeders en andere opvoeders zich voor al deze handvatten laten omringen. Als je met anderen kunt overleggen over een bepaalde aanpak en die ook samen kunt ‘doorvoeren’, als je tegenover een kind kunt spreken vanuit ‘wij’ in plaats van ‘ik’, voel je je als opvoeder meteen sterker. Volgens Omer vertrek je dan niet vanuit het probleem van een kind, maar vanuit de ondersteuning van een sociaal netwerk. Kortom, Omer kadert zijn adviezen over samen opvoeden en werkt die netwerkgedachte heel concreet uit. Wanneer de situatie met een jongere escaleert, vraagt hij de ouders om mogelijke steunfiguren uit hun netwerk in kaart te brengen, contact op te nemen en zeer concreet beroep te doen op hen. Zo kunnen die steunfiguren bijvoorbeeld bij een moeilijk gesprek aanwezig zijn, helpen om toezicht te houden als dat nodig is, enzovoort. Een goed inzicht in die ondersteunende netwerkfunctie van Omer – hoe zitten dergelijke netwerken in elkaar? hoe werken ze? – kan ook zinvol zijn wanneer het opvoeden niet per se problematisch is. Immers, samen opvoeden is ook voor Huizen van het Kind een belangrijk uitgangspunt.

Meer weten?