Behoeften van ouders met jongeren

Over de mate waarin ouders van jongeren behoefte hebben aan steun is nog maar beperkt onderzoek gevoerd. Over de behoefte die ouders hebben aan steun is wel al frequent onderzoek  gedaan. Algemeen kan gesteld worden dat er geen indicaties zijn die aangeven dat de behoefte aan opvoedingsondersteuning bij ouders van jongeren  in grote mate verschilt aan die van gezinnen in het algemeen.

Ouders in Vlaanderen zijn doorgaans tevreden over het opvoeden. Over het algemeen geven ze aan de opvoeding goed aan te kunnen en weinig problemen te ervaren. Specifiek bij ouders van jongeren, blijkt een derde onder hen aan te geven dat het opvoeden van hun jongere doorgaans makkelijk verloopt. Ruim de helft ervaart deze taak als  wisselend (noch makkelijk, noch moeilijk); 17% omschrijft de opvoeding van jongeren als een zware taak. Een klein deel van de Vlaamse ouders geeft aan de opvoeding als stresserend te ervaren. Wanneer ouders gezinsproblemen (bv. beperkte sociale steun en communicatie in het gezin, weinig betrokkenheid voelen, problemen in de partnerrelatie, ...) ervaren, rapporteren ze minder draagkracht en meer stress rond de opvoeding.

Wanneer nagegaan wordt welke behoeften ouders van jongeren hebben is het relevant rekening te houden met de wijzigende ouder-kind relatie. Ouders blijven zeer belangrijk voor hun kinderen maar het netwerk van een jongere breidt uit, vrienden worden steeds belangrijker.

Tijdens het opgroeien verandert de ouder-kind relatie. Jongeren worden met ouder te worden steeds meer autonoom en onafhankelijk van hun ouders. De ouder-kind relatie verandert mee van een asymmetrische relatie, waarin adolescenten afhankelijk zijn van hun ouders, naar een meer symmetrische relatie, waarin adolescenten worden behandeld als zelfdenkende en volwassen individuen en waarin macht meer gelijkwaardig is verdeeld. Een goede en warme ouder-kind relatie blijkt samen te hangen met een hogere levenstevredenheid en subjectief welbevinden bij adolescenten, dit over culturele grenzen heen.  Het belang van emotionele gehechtheid en ouderlijke opvolging kan niet genegeerd worden en heeft een blijvende impact heeft op de verdere ontwikkeling van adolescenten. Daarnaast kan de gelijktijdige invloed vanuit andere systemen niet genegeerd worden. De leefwereld van jongeren kent een uitbreiding naar breedte en complexiteit. Er is een toenemende onafhankelijkheid van de tijd die een jongere doorbrengt met zijn gezin, daarnaast breidt de doorgebrachte tijd met peers uit. Deze andere contexten hebben evenals een belangrijke socialiserende functie.

Ouders in een goed functionerend gezin met een hoog niveau van open communicatie zouden de controle enigszins moeten loslaten tijdens de adolescentie, om tegemoet te komen aan de toenemende verlangens naar autonomie van het kind. Deze ouders zouden een omgeving moeten handhaven of creëren waarin open communicatie kan plaatsvinden, bijvoorbeeld door interesse te tonen en zouden er op mogen vertrouwen dat hun kind hen vertelt over belangrijke zaken en om steun en advies zal vragen. Ouders die over het algemeen als minder grote bron van steun worden ervaren door hun kind, zouden er juist goed aan doen om de niveaus van controle te handhaven (aangezien deze iets lager zijn), en daarnaast ook open communicatie te stimuleren. Deze combinatie van strategieën kan mogelijk samenhangen met een minder snelle toename in delinquentie van jongeren in gezinnen met iets minder soepel functionerende ouder-kind relaties. Voor  ouders van jongeren kan het krijgen van inzichten in deze veranderende ouder-kind relatie een grote meerwaarde betekenen.

Hoewel ouders meestal tevreden zijn over hun opvoeding, betekent dat niet dat ze geen vragen hebben. Veel ouders geven aan af en toe bezorgd te zijn over de opvoeding en de ontwikkeling van hun kind.   Ouders van kinderen van elke leeftijd, hebben af en toe vragen. Een aantal vragen lijkt specifiek te zijn voor ouders van jongeren. Ouders hebben het vaakst vragen over algemene opvoedingsvaardigheden die voor elke leeftijd relevant zijn. Ze willen weten hoe andere ouders met hun kind communiceren, welke grenzen ze kunnen/moeten stellen en hoe ze dat best doen.  Ouders van tieners ervaren de meeste moeilijkheden bij het stellen van grenzen rond het gebruik van nieuwe media (internet en gamen), school /huiswerk en het huishouden/de eigen kamer. Daarnaast hebben heel wat ouders ook vragen over de sociaal-emotionele ontwikkeling. De omgang met leeftijdsgenoten is een thema dat op elke leeftijd terugkomt. Ouders van jongeren stellen zich specifiek vragen over de invloed van vrienden en over hoe ze zelf kunnen omgaan met de kritiek die hun tiener op hen geeft.  Ook zitten ouders vaak met vragen rond ‘moeilijk’ gedrag van hun kind. Ook hier zien we een verschillende invulling naargelang de leeftijd van het kind. Bij ouders van tieners gaan vragen vooral over agressief gedrag. Een laatste thema waar ouders (met kinderen van elke leeftijd) vaak vragen over hebben, is de school.

Ouders van jongvolwassenen (16-23 jaar) stellen zich naast de vragen over mediagebruik, onderwijs en opleiding ook veel vragen over het thema wonen. Dit thema komt veel minder aanbod bij ouders van jongeren  (12-16 jaar). De mate waarin deze ouders zorgen ervaren is gelijk aan de mate waarin ouders van jongeren zorgen ervaren. Ondanks dat hun kinderen bijna volwassen zijn, is het aantal zorgen niet minder geworden. Ook hun onvervulde behoefte aan steun, is gelijk.

Wanneer ouders van jongeren moeilijkheden ervaren hebben deze vooral te maken met de relatie tussen ouder en kind en het stellen van grenzen (bv. teveel tv kijken, , niet meehelpen in het huishouden, communicatie die tot ruzie uitloopt,..). Daarnaast zijn er een heel  deel moeilijkheden die te maken hebben met  het kind (bv. faalangst, gebrek aan zelfvertrouwen,..). Ook schoolresultaten, schoolwerk en seksualiteit zijn onderwerpen waar ouders moeilijkheden bij kunnen ondervinden. Het is niet omdat ouders moeilijkheden ervaren dat deze voor ouders ook altijd als zorgelijk ervaren worden.

Ongeveer één derde van de ouders van jongeren geeft aan behoefte te hebben aan informatie en advies bij  de opvoeding van hun kinderen.  Een groot deel ouders (bijna 32%) gaf aan bij één of meer behoefte te hebben aan informatie of advies. Dat bijna één derde van de ouders deze behoefte heeft wil  niet zeggen dat ze ook daadwerkelijk gebruik zullen  maken van de mogelijkheid die er op  het gebied van opvoedingsondersteuning bestaat. 

Opvoeden is een onderwerp dat door ouders vaak wordt aangekaart in gesprekken met andere ouders. Veel ouders geven aan over de opvoeding van hun jongere te praten binnen de familie en vriendenkring. Ongeveer één op vijf ouders geeft aan een behoefte te hebben aan professionele ondersteuning bij de opvoeding. Er kan niet afgeleid worden dat de soort steun die ouders wensen, zou verschillen naargelang de leeftijd van hun kind. Algemeen stellen we vast dat ouders het liefst steun krijgen van iemand uit hun omgeving.